23 marca 2011 „Neue Zürcher Zeitung”: „Bodźce do rozwoju w polskich Karpatach”

Ruszają pierwsze projekty ze środków szwajcarskiego tzw. „Miliarda spójności” (Kohäsionsmilliarde) dla Europy Środkowo-Wschodniej

Szwajcaria wspiera projekty w peryferyjnych regionach

Po długim czasie przygotowań zaczyna się wprowadzanie projektów, które zostaną współfinansowane ze szwajcarskiego „Miliarda spójności” w nowych krajach UE w Europie Wschodniej – trochę na romantycznym, ale słabym strukturalnie południowym wschodzie Polski.

Rudolf Hermann, Sanok

„To wygląda prawie tak samo, jak u nas!” – wymknęło się kiedyś rodowitemu mieszkańcowi Appenzell (region w Szwajcarii) podczas jazdy samochodem przez górski obszar polskich Karpat. W rzeczy samej, w południowo-wschodnim zakątku Polski niektóre części krajobrazu są podobne do szwajcarskiego regionu Appenzell, zarówno ze względu na topografię jak i na naturalność. Ale nie to jest powodem tego, iż do południowo-wschodniej Polski będą płynąć pieniądze z tzw. „Miliarda spójności” (Kohäsionsmilliarde), wkładu solidarności Szwajcarii do rozwoju nowych członków UE w Europie Środkowo-Wschodniej. Tamtejszy region Polski należy do najbiedniejszych i najsłabiej rozwiniętych pod względem strukturalnym w kraju, dlatego został on wybrany przez Szwajcarię jako główny obszar wsparcia finansowego.

Zanikająca inicjatywa prywatna

Podczas gdy w krajach Europy Środkowo-Wschodniej, od Bułgarii po Estonię, niektórzy ze zdziwienia przecierają oczy i pytają, po co Szwajcaria wnosi, „po prostu” miliard franków do rozdzielenia, Heinz Kaufmann, dyrektor biura Szwajcarsko –Polskiego Programu Współpracy w Warszawie, ma gotowe wyjaśnienie: „Wkład jest aktem solidarności i odwzajemnieniem Szwajcarii za ułatwiony dostęp naszej gospodarki do rynku rozszerzonej UE”. Z ok. 500 milionów franków prawie połowa środków jest przewidziana dla Polski, największego i najbardziej zaludnionego kraju spośród nowych krajów Unii Europejskiej.

Cieszy to Zofię Kordela-Borczyk, dyrektora polskiego zespołu Międzynarodowej Sieci Fundacji Karpackiej. Sieć ta zbliża do siebie organizacje krajów karpackich Polski, Słowacji, Ukrainy, Węgier i Rumunii, przy czym każdy kraj ma własną Fundację Karpacką. Pani Z. Kordela-Borczyk z jej wieloletnim doświadczeniem zawodowym i kierowniczym w organizacjach pozarządowych natychmiast zobaczyła szanse, które mogłyby jej zaoferować potencjalne przyznanie pieniędzy z Programu Współpracy. I tak jej Fundacja zaczęła opracowywać projekt wsparcia słabo rozwiniętego sektora prywatnego w regionie bieszczadzkim polskich Karpat. „To, do czego dążymy, to jest najpierw spisaniem naszych możliwości, a potem ich oceną i wprowadzeniem. Na naszych wioskach zanikają gałęzie gospodarki w mikroobszarze, produkcja lokalnych rolniczych produktów lub przygotowywanie zdolności wytwórczej w agroturystyce. I nawet gdy ktoś ma pomysły, brakuje wiedzy, jak je urzeczywistnić, panuje lęk przed urzędami i organizacjami. To wszystko musi zostać przezwyciężone” – wyjaśnia pani Kordela-Borczyk.

Kosztowne działanie

Jak przewidywał nabór, Fundacja musiała najpierw złożyć zarys projektu w polskim Ministerstwie Rozwoju Regionalnego. Następnie ministerstwo wysłało wybór propozycji do Szwajcarsko –Polskiego Programu Współpracy w Warszawie, które ze swojej strony zajęło stanowisko. Kto przeszedł przez ten pierwszy filtr, został powołany do opracowania projektu szczegółowego, który jeszcze raz został z dwóch stron wzięty pod lupę.

Dwustopniowy nabór jest źródłem pewnej irytacji w Polsce. W gazetach krytykuje się, że zobowiązania pieniężne posuwają się bardzo powoli. Oczywiście można się zastanawiać, dlaczego dla rozdzielenia relatywnie małej kwoty (dokładnie w dziesiątkach miliardów euro, po które Polska może sięgnąć) jest potrzebne tak dużo czasu i kosztuje to tak dużo wysiłku. Pan Kaufmann uważa jednak, że dla Szwajcarii decydująca nie jest strona ilościowa, lecz po pierwsze liczy się jakość projektów. Jest wyraźnie więcej wniosków niż środków, a przy starannym wyborze wzrastają widoki na dobre projekty. Jednak trzeba wziąć pod uwagę, że spotykają się tutaj dwa różne rodzaje współdziałania administracyjnego i że się odbywa się to po raz pierwszy.

Dobry odbiór u partnerów

Wyraźnie pozytywnie o kontakcie ze stroną szwajcarską wypowiada się pani Zofia Kordela-Borczyk. Ona z kolei w polskim aparacie urzędniczym tęskni za umiarem i pewną wyrozumiałoscią, przypisuje to jednak temu, iż wszyscy byli na etapie nauki podczas pracy nad projektami. Szczególnie dumna jest z tego, że wraz z bardzo małym zespołem współpracowników stworzyła tak szczegółowy i dobry projekt. Jej organizacja, jeszcze niedawno zarządzająca rocznym budżetem w wysokości kilku tysięcy euro, będzie obracać od 2011 roku do 2015 roku ponad sześcioma milionami franków. Ponieważ Fundacja Karpacka z powodów technicznych nie może sięgać po pieniądze z funduszu strukturalnego UE, pani Kordela-Borczyk jest szczególnie szczęśliwa, że Szwajcaria wypełniła tę lukę.

Także według pana Heinza Kaufmanna jest pożądane, ale nie zawsze możliwe, aby przy użyciu środków z Programu Współpracy znaleźć jeszcze wolne zakątki, aby Szwajcaria nie zagubiła się gdzieś w dużej puli międzynarodowego finansowania, lecz osiągnęła pewną przejrzystość. Nie zawsze jest to łatwe do osiągnięcia na płaszczyźnie administracji państwowej, ponieważ wkład szwajcarski jest relatywnie mały w porównaniu z olbrzymimi pieniędzmi z UE. Jednakże spotyka się on z wyraźnym zainteresowaniem pojedynczych jednostek i wyraźną wdzięcznością wobec Szwajcarii.

Obok projektów rozwoju regionalnego w południowo-wschodniej Polsce są dalsze ważne obszary dla wykorzystania środków Szwajcarsko – Polskiego Programu Współpracy. Znajdują się one w obszarze infrastruktury, energii, zarządzania środowiskowego, różnorodności biologicznej, zdrowia i badań jak również są to projekty związane z ochroną granic i sprawami celnymi. Współpraca ze szwajcarskimi partnerami jest przy tym w zasadzie jeszcze nieokreślona. Jednak pani Zofia Kordela-Borczyk przy analizach potencjału swojego regionu będzie bardzo chętnie sięgać do szwajcarskich doświadczeń i wiedzy.